Mục Lục

Giới Thiệu: Ninh Bình – Không Chỉ Có Cảnh Đẹp

Nhắc đến Ninh Bình, người ta thường nghĩ ngay đến non nước hữu tình, những Tràng An, Tam Cốc, Bái Đính hùng vĩ, thơ mộng. Nhưng mảnh đất cố đô này còn ẩn chứa một kho tàng ẩm thực độc đáo, phong phú, đủ sức níu chân bất kỳ tín đồ ăn uống nào. Hành trình khám phá Ninh Bình sẽ chẳng thể trọn vẹn nếu bạn bỏ qua cơ hội thưởng thức những món ngon nức tiếng nơi đây. Hãy cùng “bỏ túi” danh sách hơn 11 món ăn đặc sản “gây thương nhớ” dưới đây để chuyến đi của bạn thêm phần đậm đà hương vị nhé!

Ẩm thực Ninh Bình đa dạng

1. Bún Mọc Kim Sơn

Mở đầu danh sách là món bún mọc Kim Sơn dân dã mà đậm đà. Không giống bún mọc ở nhiều nơi khác, bún mọc Kim Sơn có nét đặc trưng riêng từ viên mọc được làm từ thịt lợn tươi xay nhuyễn, nấm hương, mộc nhĩ, gia giảm vừa vặn, tạo nên độ dai giòn sần sật và hương thơm quyến rũ. Nước dùng được ninh từ xương ống, có vị ngọt thanh tự nhiên, trong veo. Khi ăn, bạn sẽ cảm nhận được sự hòa quyện giữa sợi bún trắng ngần, viên mọc thơm phức, chút hành lá, rau thơm và nước dùng nóng hổi. Một tô bún mọc vào buổi sáng se lạnh ở Ninh Bình chắc chắn sẽ làm ấm lòng du khách.

  • Hương vị đặc trưng: Vị ngọt thanh của nước dùng, vị thơm, dai giòn của mọc.
  • Cách thưởng thức: Ăn nóng, thêm chút ớt chưng hoặc dấm tỏi tùy khẩu vị.
  • Địa chỉ gợi ý: Các quán ăn sáng tại thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn.
  • Mức giá tham khảo: 25.000 – 40.000 VNĐ/tô.

2. Xôi Trứng Kiến Nho Quan

Đây là một món ăn độc đáo và mang đậm hương vị núi rừng mà không phải ai cũng dám thử, nhưng nếu đã thử thì sẽ nhớ mãi. Xôi trứng kiến chỉ có theo mùa (thường vào khoảng tháng 2 đến tháng 4 âm lịch) khi kiến nâu làm tổ trên cây. Người dân địa phương sẽ vào rừng lấy những ổ trứng kiến căng mẩy, trắng ngần về làm sạch, phi thơm với hành khô rồi trộn đều với xôi nếp dẻo thơm nấu từ gạo nếp cái hoa vàng. Vị béo ngậy, thơm bùi của trứng kiến quyện với vị dẻo của xôi, mùi thơm của hành phi tạo nên một trải nghiệm ẩm thực vô cùng đặc biệt.

  • Hương vị đặc trưng: Béo ngậy, bùi bùi của trứng kiến, dẻo thơm của xôi nếp.
  • Cách thưởng thức: Ăn nóng, thường được gói trong lá chuối hoặc lá dong.
  • Địa chỉ gợi ý: Các khu chợ quê hoặc nhà hàng đặc sản tại Nho Quan (theo mùa).
  • Mức giá tham khảo: 30.000 – 50.000 VNĐ/phần (tùy mùa và số lượng).

3. Bún Chả Quạt Ninh Bình

Tuy không nổi tiếng như bún chả Hà Nội, nhưng bún chả quạt Ninh Bình lại có sức hấp dẫn riêng. Thịt làm chả thường là thịt ba chỉ tươi ngon, thái miếng vừa ăn, tẩm ướp gia vị đậm đà rồi kẹp vào vỉ tre (quạt), nướng trên than hoa hồng rực. Miếng chả cháy cạnh, thơm nức mũi, bên trong vẫn giữ được độ mềm ngọt. Nước chấm được pha chế khéo léo với vị chua, cay, mặn, ngọt hài hòa, thêm chút đu đủ, cà rốt thái mỏng. Ăn kèm với bún rối trắng tinh và các loại rau sống tươi ngon như xà lách, tía tô, kinh giới…

  • Hương vị đặc trưng: Thơm lừng mùi thịt nướng than hoa, vị đậm đà của chả, nước chấm chua ngọt hài hòa.
  • Cách thưởng thức: Gắp bún, chả, rau sống chấm ngập vào bát nước chấm và thưởng thức.
  • Địa chỉ gợi ý: Các quán bún chả dọc đường phố Ninh Bình, đặc biệt khu vực gần chợ Rồng.
  • Mức giá tham khảo: 30.000 – 50.000 VNĐ/suất.

4. Cá Kho Gáo

Gáo là một loại quả có vị chua đặc trưng, thường mọc dại ở vùng đồi núi Ninh Bình. Người dân nơi đây đã sáng tạo nên món cá kho gáo độc đáo, sử dụng vị chua thanh của quả gáo để khử mùi tanh và làm mềm thịt cá. Cá (thường là cá trắm, cá quả) được làm sạch, ướp gia vị rồi kho cùng quả gáo và các loại gia vị khác như riềng, sả, ớt trong niêu đất. Món cá kho gáo thành phẩm có thịt cá chắc ngọt, thấm đẫm gia vị, quyện với vị chua dịu đặc trưng của quả gáo, ăn rất đưa cơm.

  • Hương vị đặc trưng: Thịt cá ngọt chắc, vị chua thanh độc đáo của quả gáo, đậm đà gia vị.
  • Cách thưởng thức: Ăn nóng cùng cơm trắng.
  • Địa chỉ gợi ý: Các nhà hàng ẩm thực đồng quê tại Ninh Bình, đặc biệt là khu vực Nho Quan, Gia Viễn.
  • Mức giá tham khảo: Tùy loại cá và kích cỡ niêu kho, thường từ 150.000 VNĐ trở lên.

5. Thịt Dê Núi Ninh Bình

Nhắc đến đặc sản Ninh Bình không thể không kể đến thịt dê núi trứ danh. Dê được nuôi thả trên các triền núi đá vôi, ăn lá cây thuốc và cỏ tự nhiên nên thịt rất săn chắc, ít mỡ và có vị thơm ngọt đặc trưng, không bị hôi như dê nơi khác. Từ thịt dê, người Ninh Bình chế biến thành hàng chục món ăn hấp dẫn như:

Các món ngon từ thịt dê núi Ninh Bình

  • Dê tái chanh: Món ăn nổi bật nhất, thịt dê tươi thái mỏng nhúng qua nước sôi rồi bóp với nước cốt chanh, riềng, sả, lá chanh, vừng rang… Vị ngọt của thịt dê hòa quyện với vị chua thanh của chanh, thơm nồng của riềng sả tạo nên món khai vị tuyệt hảo.
  • Dê nướng: Thịt dê tẩm ướp gia vị rồi nướng trên than hoa thơm lừng.
  • Dê hấp: Giữ được vị ngọt tự nhiên nhất của thịt dê.
  • Nem dê: Chế biến từ thịt dê và bì dê, có vị chua thanh, giòn sần sật.
  • Lẩu dê: Nồi lẩu nóng hổi với nước dùng ngọt xương, nhúng kèm thịt dê và các loại rau.
  • Cà ri dê, dê xào lăn, cháo dê…

Thưởng thức thịt dê núi thường kèm với các loại rau thơm, chuối xanh, khế chua và đặc biệt là chấm cùng tương gừng hoặc mắm tôm pha chanh ớt.

  • Hương vị đặc trưng: Thịt săn chắc, ngọt thơm, ít mỡ, không hôi.
  • Cách thưởng thức: Đa dạng tùy món, thường ăn kèm rau sống, chuối xanh, khế chua, chấm tương gừng hoặc mắm tôm.
  • Địa chỉ gợi ý: Khu vực Hang Cá, Kênh Gà, đường Tràng An, thành phố Ninh Bình có rất nhiều nhà hàng chuyên dê núi nổi tiếng (Nhà hàng Chính Thư, nhà hàng Thăng Long…).
  • Mức giá tham khảo: Khoảng 150.000 – 300.000 VNĐ/người tùy món và số lượng.

6. Cá Chuối Nướng

Cá chuối (cá quả, cá lóc) đồng tự nhiên ở Ninh Bình thịt rất chắc và ngọt. Món cá chuối nướng là một đặc sản dân dã nhưng lại có sức hấp dẫn khó cưỡng. Cá được làm sạch, tẩm ướp gia vị như muối, tiêu, hành, sả, riềng… rồi kẹp vào vỉ hoặc xiên tre, nướng trên bếp than hồng đến khi da cá vàng ruộm, dậy mùi thơm phức. Thịt cá trắng ngần, ngọt lịm, không bị khô, chấm cùng nước mắm gừng tỏi ớt hoặc muối tiêu chanh đều rất ngon.

  • Hương vị đặc trưng: Thơm mùi cá nướng than, thịt cá ngọt chắc, đậm đà gia vị.
  • Cách thưởng thức: Gỡ thịt cá nóng hổi, chấm nước mắm hoặc muối tiêu, ăn kèm rau sống.
  • Địa chỉ gợi ý: Các nhà hàng ẩm thực đồng quê, quán nhậu bình dân ở Ninh Bình.
  • Mức giá tham khảo: Tùy thuộc vào kích cỡ cá, thường từ 100.000 – 200.000 VNĐ/con.

7. Cơm Cháy Ninh Bình

Cơm cháy là món quà đặc sản mà hầu hết du khách đều mua về khi đến Ninh Bình. Khác với cơm cháy ở nơi khác, cơm cháy Ninh Bình được làm từ gạo nếp cái hoa vàng nấu trong nồi gang, sau đó lấy phần cháy dưới đáy nồi phơi khô rồi chiên giòn phồng. Miếng cơm cháy vàng ruộm, giòn tan nhưng không cứng, vị bùi thơm của gạo. Điểm đặc biệt làm nên thương hiệu cơm cháy Ninh Bình chính là các loại nước sốt ăn kèm, phổ biến và ngon nhất là sốt thịt dê hoặc sốt tim cật heo.

Cơm cháy Ninh Bình ăn kèm sốt thịt dê

Nước sốt thịt dê được chế biến công phu từ thịt dê núi băm nhỏ, xào cùng hành tây, cà rốt, nấm hương, mộc nhĩ… tạo thành hỗn hợp sền sệt, đậm đà hương vị. Khi ăn, rưới nước sốt nóng hổi lên miếng cơm cháy giòn rụm, âm thanh xèo xèo vui tai cùng hương vị béo ngậy, mặn ngọt hòa quyện tạo nên một món ăn vặt cũng như món chính đầy hấp dẫn.

Đặc sản cơm cháy Ninh Bình giòn rụm

  • Hương vị đặc trưng: Cơm cháy giòn tan, bùi thơm; nước sốt đậm đà, béo ngậy (đặc biệt là sốt dê).
  • Cách thưởng thức: Bẻ miếng cơm cháy, rưới nước sốt nóng lên và thưởng thức ngay. Có thể ăn không hoặc kèm chà bông (ruốc).
  • Địa chỉ gợi ý: Các nhà hàng dê núi, quán ăn đặc sản dọc đường Tràng An, Hoa Lư hoặc mua đóng gói tại các cửa hàng đặc sản trong thành phố.
  • Mức giá tham khảo: Ăn tại quán khoảng 80.000 – 150.000 VNĐ/đĩa; Mua về khoảng 40.000 – 70.000 VNĐ/gói.

8. Bánh Trôi Ninh Bình

Bánh trôi Ninh Bình có nét riêng so với bánh trôi thông thường. Viên bánh nhỏ xinh, được làm từ bột gạo nếp dẻo thơm, nhân bên trong là đường phên ngọt lịm. Điểm đặc biệt là bánh thường được nấu cùng mật mía hoặc mật ong thay vì nước đường thông thường, đôi khi còn được điểm thêm vài cánh hoa bưởi hoặc hoa nhài cho thơm. Bát bánh trôi nóng hổi, thơm lừng mùi mật, vị ngọt thanh tao, viên bánh dẻo mềm tan trong miệng, là món quà vặt ấm áp và ngọt ngào.

  • Hương vị đặc trưng: Dẻo thơm của bột nếp, ngọt thanh của mật mía/mật ong, thơm mùi hoa bưởi/nhài (tùy nơi).
  • Cách thưởng thức: Ăn nóng.
  • Địa chỉ gợi ý: Các gánh hàng rong, khu chợ quê, hoặc một số quán chè nhỏ ở Ninh Bình.
  • Mức giá tham khảo: 10.000 – 20.000 VNĐ/bát.

9. Gỏi Cá Nhệch Kim Sơn

Gỏi cá nhệch là một đặc sản cầu kỳ và tinh túy của vùng đất Kim Sơn. Cá nhệch (loại cá da trơn, giống lươn nhưng to hơn) được làm sạch nhớt rất kỹ bằng tro bếp, lá tre hoặc muối, sau đó lóc lấy thịt thái lát mỏng, bóp qua với thính gạo rang thơm lừng. Da cá được chiên giòn, xương cá giã nhuyễn chưng lên làm chẻo (nước chấm). Chẻo chính là linh hồn của món gỏi, được nấu từ xương cá giã nát, thịt ba chỉ, mẻ, gừng, tỏi, ớt… tạo thành thứ nước chấm sền sệt, béo ngậy, đậm đà, cay nồng.

Gỏi cá nhệch Kim Sơn

Khi ăn, người ta dùng bánh đa nem hoặc lá sung cuộn thịt cá nhệch trộn thính, các loại rau thơm (lá mơ, húng quế, tía tô, kinh giới, bạc hà, rau má…), khế chua, chuối xanh, dứa, cúc tần… rồi chấm ngập vào bát chẻo béo ngậy. Sự hòa quyện của vị ngọt bùi của cá, vị thơm của thính, vị chát của các loại lá, vị chua của khế, vị cay nồng và béo ngậy của chẻo tạo nên một bản giao hưởng hương vị độc đáo khó quên.

Nguyên liệu ăn kèm gỏi cá nhệch

  • Hương vị đặc trưng: Thịt cá ngọt bùi, thơm mùi thính, chẻo chấm béo ngậy, đậm đà, cay nồng, kết hợp hài hòa với vị chát, chua, thơm của rau ăn kèm.
  • Cách thưởng thức: Cuốn gỏi với bánh đa nem/lá sung và các loại rau, chấm ngập chẻo.
  • Địa chỉ gợi ý: Các nhà hàng đặc sản tại Kim Sơn (nổi tiếng có nhà hàng Vũ Bảo, nhà hàng Tính Gỏi…).
  • Mức giá tham khảo: 300.000 – 500.000 VNĐ/suất (khá cao do chế biến cầu kỳ).

10. Ốc Núi Ninh Bình

Ốc núi là một đặc sản hiếm có, chỉ xuất hiện vào mùa mưa (khoảng tháng 4 đến tháng 8) trên các dãy núi đá vôi. Loại ốc này thường ăn lá cây thuốc và cỏ dại nên thịt rất chắc, giòn, ngọt và có mùi thơm thảo dược nhẹ. Ốc núi có thể chế biến thành nhiều món như hấp gừng sả, xào me, xào sả ớt, luộc chấm mắm gừng… Món nào cũng giữ được độ giòn sần sật và vị ngọt đặc trưng của ốc. Đây là món ăn được nhiều du khách săn lùng khi đến Ninh Bình đúng mùa.

  • Hương vị đặc trưng: Thịt ốc giòn sần sật, ngọt thanh, thoảng mùi thảo dược.
  • Cách thưởng thức: Luộc/hấp chấm mắm gừng, hoặc chế biến thành các món xào.
  • Địa chỉ gợi ý: Các nhà hàng đặc sản ở Tam Cốc, Tràng An, Hoa Lư (chỉ có theo mùa).
  • Mức giá tham khảo: Tương đối cao và tùy mùa, khoảng 100.000 – 200.000 VNĐ/đĩa.

11. Nem Chua Yên Mạc

Nem chua Yên Mạc (huyện Yên Mô) cũng là một đặc sản nổi tiếng, có hương vị khác biệt so với nem chua Thanh Hóa hay nem Phùng. Nem được làm từ thịt nạc mông heo tươi ngon, thái sợi hoặc xay nhỏ, trộn với bì heo luộc thái chỉ, thính gạo rang thơm và các gia vị theo công thức gia truyền. Sau đó, nem được gói bằng lá ổi (để tạo mùi thơm và vị hơi chát đặc trưng) và bên ngoài là lớp lá chuối dày, để lên men tự nhiên trong vài ngày.

Đặc sản Nem chua Yên Mạc Ninh Bình

Nem chua Yên Mạc có màu hồng tươi hấp dẫn, vị chua thanh dịu nhẹ, vị ngọt của thịt, vị giòn sần sật của bì heo quyện với mùi thơm của lá ổi và thính gạo. Nem thường được chấm với nước mắm pha tỏi ớt hoặc tương ớt, ăn kèm lá sung, lá đinh lăng, tỏi tươi… rất hợp để làm món khai vị hoặc lai rai.

  • Hương vị đặc trưng: Chua thanh, ngọt thịt, giòn sần sật của bì, thơm mùi lá ổi và thính.
  • Cách thưởng thức: Ăn trực tiếp, chấm nước mắm tỏi ớt hoặc tương ớt, ăn kèm lá sung, đinh lăng, tỏi.
  • Địa chỉ gợi ý: Các cửa hàng đặc sản tại Ninh Bình hoặc trực tiếp tại làng nghề Yên Mạc, Yên Mô.
  • Mức giá tham khảo: 50.000 – 80.000 VNĐ/chục nem.

12. Các Đặc Sản Khác Nên Thử

Ngoài những món ăn kể trên, ẩm thực Ninh Bình còn nhiều điều thú vị khác chờ bạn khám phá:

  • Mắm tép Gia Viễn: Loại mắm làm từ tép riu tươi đánh bắt ở vùng chiêm trũng Gia Viễn, có màu đỏ au, thơm nồng, dùng để chưng thịt, chấm rau hoặc ăn cùng cơm trắng đều ngon.
  • Bánh đa cá rô: Món ăn sáng phổ biến với nước dùng ngọt thanh từ xương cá rô đồng, thịt cá rô được gỡ kỹ, xào thơm, ăn kèm bánh đa dai dai và rau cải xanh.
  • Cua đồng rang lá lốt: Cua đồng tươi giã nhỏ, lọc lấy nước nấu canh hoặc rang thơm cùng lá lốt thái sợi, là món ăn dân dã, đậm đà hương vị đồng quê.

Lời Kết

Ẩm thực Ninh Bình là sự kết hợp hài hòa giữa sản vật núi rừng và hương vị đồng quê, vừa phong phú, đa dạng lại vừa mang những nét độc đáo rất riêng. Từ những món ăn dân dã như bún mọc, cá kho đến những đặc sản trứ danh như dê núi, cơm cháy, gỏi nhệch, mỗi món ăn đều kể một câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây. Hy vọng với danh sách gợi ý này, bạn sẽ có những trải nghiệm ẩm thực đáng nhớ và trọn vẹn trong chuyến du lịch khám phá Ninh Bình sắp tới!

Đừng ngần ngại thử những món ăn mới lạ, trò chuyện với người dân địa phương để tìm ra những quán ăn ngon ẩn mình. Chúc bạn có một hành trình ẩm thực thật thú vị tại Ninh Bình!