Thái Bình, mảnh đất quê hương của “chị Hai năm tấn”, không chỉ nổi tiếng với những cánh đồng lúa bạt ngàn, thẳng cánh cò bay mà còn níu chân du khách bởi nền ẩm thực phong phú, đậm đà bản sắc đồng quê. Trong vô vàn thức quà quý ấy, Bánh Cay Làng Nguyễn nổi lên như một vì sao sáng, mang trong mình câu chuyện lịch sử gần 300 năm và hương vị độc đáo không thể trộn lẫn. Nghe tên “Bánh Cay”, nhiều người hẳn sẽ hình dung đến một món bánh mang vị cay nồng, nhưng kỳ thực, đặc sản trứ danh này lại là bản hòa tấu ngọt ngào, béo bùi, thơm phức của những sản vật đồng quê tinh túy nhất. Hãy cùng khám phá hành trình làm nên món bánh tiến Vua độc đáo này nhé!

Mục lục

Nguồn Gốc Lịch Sử Lâu Đời Của Bánh Cay Làng Nguyễn

Ít ai biết rằng, món bánh dân dã này lại mang trong mình một dấu ấn lịch sử vàng son, gắn liền với câu chuyện về tài năng và sự sáng tạo của người phụ nữ Việt Nam xưa. Hành trình của Bánh Cay bắt đầu từ Làng Nguyễn, thuộc xã Nguyễn Xá, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình – một vùng quê yên bình nổi tiếng với nghề làm bánh truyền thống.

Tương truyền, vào năm Kỷ Mùi (1739), đời Vua Lê Hiển Tông, bà Nguyễn Thị Tần – một người phụ nữ tài hoa, khéo léo của Làng Nguyễn – đã sáng tạo ra một loại bánh độc đáo từ những nguyên liệu giản dị của đồng quê. Bà đã tỉ mỉ lựa chọn gạo nếp cái hoa vàng thơm dẻo, kết hợp cùng gấc đỏ au, quả dành dành vàng óng để tạo màu, thêm chút mỡ phần béo ngậy, lạc, vừng thơm bùi và vị cay ấm đặc trưng của gừng tươi.

Món bánh với hương vị mới lạ, vừa ngọt ngào, vừa béo bùi, lại phảng phất chút cay ấm đã nhanh chóng chiếm được cảm tình của người dân trong làng. Tiếng lành đồn xa, món bánh độc đáo này đã được tiến Vua. Khi thưởng thức, Vua Lê Hiển Tông đã vô cùng ấn tượng bởi hương vị hài hòa, tinh tế và đặc biệt là vị cay nhẹ độc đáo của gừng tươi lan tỏa nơi đầu lưỡi. Ngài đã tấm tắc khen ngon và ban tặng cho món bánh cái tên “Bánh Cay”, đồng thời cho phép khắc tên Làng Nguyễn lên sản vật để ghi nhớ công lao của người đã tạo ra nó.

Từ đó, Bánh Cay Làng Nguyễn chính thức trở thành một đặc sản tiến Vua, mang niềm tự hào của người dân Nguyễn Xá nói riêng và Thái Bình nói chung. Cái tên “Bánh Cay” đôi khi gây hiểu lầm, bởi nó không được làm từ con cay (một loại cua nhỏ sống ở đồng ruộng) như nhiều người lầm tưởng, mà vị cay ở đây chính là vị cay nồng ấm, thơm dịu của gừng tươi – một thành phần không thể thiếu làm nên linh hồn của món bánh.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử gần ba thế kỷ, công thức và bí quyết làm Bánh Cay Làng Nguyễn vẫn được các thế hệ con cháu gìn giữ và trao truyền. Món bánh không chỉ là một đặc sản ẩm thực mà còn là một di sản văn hóa, minh chứng cho sự khéo léo, sáng tạo và đức tính cần cù của người dân Thái Bình.

Khám Phá Nguyên Liệu Dân Dã Làm Nên Hương Vị Tinh Tế

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt cho Bánh Cay Làng Nguyễn chính là sự hòa quyện tinh tế của những nguyên liệu tưởng chừng đơn giản, mộc mạc nhưng lại được chọn lọc kỹ càng từ chính sản vật trù phú của đồng quê Thái Bình. Mỗi thành phần đều góp một nốt hương, một vị ngon riêng, tạo nên bản giao hưởng ẩm thực độc đáo.

Nguyên liệu làm Bánh Cay Làng Nguyễn

Nguyên liệu làm nên Bánh Cay Làng Nguyễn đều là sản vật đồng quê

  • Gạo nếp cái hoa vàng: Linh hồn của món bánh. Phải là loại nếp cái hoa vàng trồng trên đất Đông Hưng, hạt tròn mẩy, trắng trong, có độ dẻo thơm đặc trưng. Gạo được chọn lựa kỹ lưỡng, ngâm đủ giờ để khi đồ thành xôi sẽ dẻo mềm, thơm phức.
  • Gấc và quả Dành Dành: Hai nguyên liệu tạo màu tự nhiên, mang đến sắc đỏ cam và vàng tươi đẹp mắt cho bánh. Gấc chọn quả chín đỏ, bổ lấy ruột. Quả dành dành (hay chi tử) giã nhỏ, ngâm nước để lấy màu vàng óng. Việc sử dụng màu tự nhiên không chỉ làm bánh đẹp mà còn an toàn và mang hương vị đặc trưng.
  • Mỡ phần: Chọn loại mỡ khổ ngon, tươi, thái hạt lựu nhỏ rồi ngâm với đường theo một tỷ lệ bí truyền trong nhiều tháng (có khi cả năm). Công đoạn này giúp miếng mỡ trở nên trong veo, giòn sần sật, có vị ngọt thanh và không còn mùi gây, tạo độ béo ngậy quyến rũ cho bánh.
  • Lạc nhân và Vừng trắng: Được rang chín tới, vàng thơm, giã dập vừa phải để giữ được độ bùi và giòn. Đây là những thành phần tăng thêm hương vị và kết cấu thú vị cho món bánh.
  • Gừng tươi: Không thể thiếu để tạo nên vị cay ấm đặc trưng, giúp cân bằng vị ngọt béo và làm dậy lên hương thơm của bánh. Gừng được giã nhuyễn hoặc thái sợi nhỏ.
  • Vỏ quýt khô: Tạo hương thơm ảo diệu, thanh nhẹ, phảng phất trong từng miếng bánh. Vỏ quýt được thái chỉ thật mỏng.
  • Mứt bí: Thêm một chút vị ngọt giòn, vui miệng. Mứt bí cũng được thái hạt lựu nhỏ.
  • Đường kính và Mạch nha: Tạo vị ngọt đậm đà và giúp kết dính các nguyên liệu, tạo độ sánh dẻo cho bánh khi hoàn thành.
  • Tinh dầu hoa bưởi (hoặc hoa dành dành): Được thêm vào công đoạn cuối cùng, tạo nên mùi thơm thanh khiết, quyến rũ, hoàn thiện hương vị cho món bánh.

Sự kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu tưởng chừng đối lập – vị ngọt của đường, mạch nha, mứt bí; vị béo ngậy của mỡ phần; vị cay ấm của gừng; vị bùi của lạc, vừng; hương thơm của vỏ quýt, hoa bưởi – trên nền dẻo thơm của xôi nếp đã tạo nên một hương vị Bánh Cay Làng Nguyễn vô cùng đặc biệt, không thể tìm thấy ở bất kỳ món bánh nào khác.

Quy Trình Chế Biến Công Phu – Bí Quyết Tạo Nên Tuyệt Tác Bánh Cay

Để làm ra được những chiếc Bánh Cay Làng Nguyễn thơm ngon đúng vị, người thợ làm bánh phải trải qua một quy trình chế biến vô cùng tỉ mỉ, cầu kỳ, đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và kinh nghiệm được đúc kết qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ đơn thuần là việc làm bánh mà còn là cả một nghệ thuật.

Công đoạn phơi Bánh Cay Làng Nguyễn

Bánh được phơi hoặc sấy khô trước khi nấu

Quy trình làm bánh có thể tóm gọn qua các bước chính sau:

  1. Chuẩn bị nguyên liệu: Đây là khâu tốn nhiều thời gian nhất. Gạo nếp vo sạch, ngâm nước đủ độ. Mỡ phần phải được ngâm đường trước đó hàng tháng trời. Gấc lấy ruột, quả dành dành giã lấy nước màu. Lạc, vừng rang chín, giã dập. Gừng, vỏ quýt thái nhỏ.
  2. Nấu xôi hai màu: Gạo nếp sau khi ngâm được chia làm hai phần. Một phần trộn với gấc để đồ thành xôi gấc màu đỏ cam. Phần còn lại trộn với nước cốt quả dành dành để đồ thành xôi màu vàng tươi. Xôi phải đồ chín tới, dẻo nhưng không nát, hạt nếp căng mọng.
  3. Giã xôi: Đây là công đoạn đòi hỏi sức khỏe và sự khéo léo. Xôi sau khi đồ chín sẽ được cho vào cối đá lớn để giã nhuyễn ngay khi còn nóng. Phải giã đều tay, liên tục cho đến khi xôi quyện thành một khối bột mịn, dẻo quánh. Người Làng Nguyễn quan niệm, xôi giã càng kỹ thì bánh càng ngon, càng để được lâu.
  4. Trộn bột và các nguyên liệu phụ: Bột xôi sau khi giã nhuyễn được trộn đều với lạc rang, vừng rang, gừng tươi, vỏ quýt thái chỉ, mứt bí và một phần mỡ ngâm đường. Tỷ lệ các nguyên liệu phải được cân đong chuẩn xác theo bí quyết gia truyền để tạo ra hương vị hài hòa.
  5. Cán bánh và cắt miếng: Khối bột đã trộn được cán mỏng thành những tấm lớn có độ dày vừa phải (khoảng 0.5 cm). Sau đó, dùng dao sắc cắt thành những miếng bánh nhỏ hình chữ nhật hoặc hình thoi đều nhau.
  6. Sấy khô (phơi bánh): Các miếng bánh đã cắt được xếp lên phên tre hoặc nong nia sạch, đem phơi dưới nắng nhẹ hoặc sấy trong lò cho đến khi bánh khô se lại, cứng cáp. Công đoạn này giúp bánh định hình và có thể bảo quản được lâu. Bánh sau khi sấy khô được gọi là “bánh sống” hay “phôi bánh”.
  7. Nấu bánh: Đây là công đoạn quyết định cuối cùng đến hương vị và chất lượng bánh. Cho đường kính, mạch nha và một ít nước vào chảo lớn, đun nhỏ lửa cho đường tan chảy hoàn toàn và chuyển sang màu cánh gián nhạt. Cho phần mỡ ngâm đường còn lại vào đảo đều. Tiếp đến, cho phôi bánh đã sấy khô vào, đảo nhẹ nhàng và liên tục để bánh ngấm đều nước đường và mỡ, trở nên bóng đẹp mà không bị vỡ nát. Quá trình này đòi hỏi người nấu phải canh lửa chuẩn và đảo đều tay.
  8. Hoàn thiện: Khi bánh đã ngấm đủ độ ngọt, dẻo và đạt độ sánh cần thiết, bắc chảo ra khỏi bếp. Nhỏ vài giọt tinh dầu hoa bưởi (hoặc hoa dành dành) vào, đảo nhẹ lần cuối cho bánh dậy mùi thơm thanh khiết.

Bánh Cay thành phẩm có màu vàng nâu óng ả, điểm xuyết màu đỏ cam của gấc, màu vàng của dành dành, màu trắng trong của mỡ đường, màu vàng nâu của lạc, vừng… trông vô cùng hấp dẫn. Quy trình làm bánh tuy vất vả, tốn nhiều công sức nhưng chính sự kỳ công đó đã tạo nên giá trị và sự đặc biệt cho món đặc sản trứ danh đất Thái Bình.

Bánh Cay Làng Nguyễn thành phẩm

Thành phẩm Bánh Cay Làng Nguyễn hấp dẫn

Hương Vị Độc Đáo Của Bánh Cay Làng Nguyễn – Thức Quà Quê Không Thể Chối Từ

Bánh Cay Làng Nguyễn không chỉ chinh phục thực khách bởi câu chuyện lịch sử thú vị hay quy trình chế biến công phu, mà trên hết chính là hương vị độc đáo, khó quên ngay từ lần thưởng thức đầu tiên. Đó là sự tổng hòa của nhiều tầng hương vị, đánh thức mọi giác quan.

Về thị giác, bánh có màu nâu vàng óng ả của đường và mạch nha được nấu tới độ, xen lẫn sắc đỏ tự nhiên của gấc, sắc vàng tươi của dành dành. Những hạt lạc, vừng ẩn hiện cùng những miếng mỡ đường trong veo như hổ phách điểm xuyết trên bề mặt bánh tạo nên một bức tranh ẩm thực đầy màu sắc và hấp dẫn.

Về khứu giác, ngay khi mở gói bánh, bạn sẽ cảm nhận được hương thơm phức hợp lan tỏa. Đó là mùi thơm nồng nàn của nếp cái hoa vàng, mùi béo ngậy của mỡ đường, mùi thơm bùi của lạc, vừng rang, quyện cùng hương cay ấm đặc trưng của gừng và thoảng nhẹ hương thơm thanh khiết của vỏ quýt, tinh dầu hoa bưởi. Tất cả hòa quyện tạo nên một mùi thơm vô cùng quyến rũ, kích thích vị giác.

Kết cấu Bánh Cay Làng Nguyễn

Cận cảnh miếng bánh cay dẻo thơm, béo bùi

Về vị giác và xúc giác, Bánh Cay Làng Nguyễn mang đến một trải nghiệm thú vị. Cắn một miếng bánh, bạn sẽ cảm nhận được độ dẻo mềm nhưng vẫn có chút sần sật của lớp vỏ bánh làm từ xôi nếp giã nhuyễn. Tiếp đến là vị ngọt thanh, đậm đà vừa phải của đường và mạch nha, không hề ngọt gắt. Vị ngọt ấy được cân bằng hoàn hảo bởi vị béo ngậy, giòn tan của những viên mỡ đường trong veo và vị bùi bùi của lạc, vừng rang. Điểm nhấn đặc biệt chính là vị cay nhẹ, nồng ấm của gừng tươi lan tỏa trong khoang miệng, xua đi cái ngấy của mỡ, làm tôn lên các hương vị khác và để lại một hậu vị ấm áp, dễ chịu.

Nhiều người lần đầu nghe tên “Bánh Cay” thường e dè vì sợ vị cay xé lưỡi. Nhưng không, vị cay của Bánh Cay Làng Nguyễn rất nhẹ nhàng, tinh tế, chủ yếu đến từ hương thơm và tính ấm của gừng, đóng vai trò như một chất xúc tác làm thăng hoa các hương vị khác. Nó không lấn át mà hài hòa cùng vị ngọt, béo, bùi, tạo nên một tổng thể cân bằng và độc đáo.

Thưởng thức Bánh Cay Làng Nguyễn, người ta như cảm nhận được cả tinh hoa của đất trời Thái Bình, sự khéo léo, tảo tần của người dân nơi đây và cả một phần lịch sử ẩn chứa trong từng miếng bánh. Đó là thức quà quê giản dị mà tinh tế, mộc mạc mà cuốn hút, một lần nếm thử là vương vấn mãi không thôi.

Thưởng Thức Bánh Cay Đúng Điệu

Bánh Cay Làng Nguyễn ngon nhất khi được thưởng thức chậm rãi, để cảm nhận trọn vẹn sự hòa quyện của các hương vị. Cách thưởng thức bánh “chuẩn” nhất của người dân Thái Bình là nhâm nhi từng miếng bánh nhỏ cùng một ấm trà xanh nóng hổi.

Vị chát nhẹ, thanh tao của trà xanh sẽ giúp làm dịu đi vị ngọt béo của bánh, đồng thời tôn lên hương thơm của gừng, vỏ quýt và hoa bưởi. Cái ấm nóng của trà quyện với vị cay nhẹ của gừng tạo nên một cảm giác khoan khoái, dễ chịu, đặc biệt là trong những ngày se lạnh.

Bánh Cay Làng Nguyễn không chỉ là món ăn vặt thường ngày mà còn là thức quà quý không thể thiếu trong các dịp lễ Tết, cưới hỏi của người dân Thái Bình. Món bánh mang ý nghĩa của sự đủ đầy, ấm áp và là niềm tự hào về đặc sản quê hương. Ngày nay, Bánh Cay đã vượt ra khỏi lũy tre làng, trở thành món quà biếu ý nghĩa mà du khách thường lựa chọn khi đến thăm hoặc muốn gửi gắm chút tình của đất và người Thái Bình đi muôn phương.

Mua Bánh Cay Làng Nguyễn Chuẩn Vị Ở Đâu?

Để tìm mua được Bánh Cay Làng Nguyễn chuẩn vị, lưu giữ đúng hương vị truyền thống, bạn có thể tham khảo một số địa chỉ sau:

  • Trực tiếp tại Làng Nguyễn, xã Nguyễn Xá, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình: Đây là nơi “khai sinh” ra món bánh và cũng là nơi tập trung nhiều hộ gia đình làm bánh gia truyền nhất. Đến đây, bạn không chỉ mua được bánh tươi ngon mà còn có cơ hội tìm hiểu về quy trình làm bánh thủ công độc đáo.
  • Các cửa hàng đặc sản tại Thành phố Thái Bình: Nhiều cửa hàng đặc sản uy tín trong thành phố cũng bày bán Bánh Cay Làng Nguyễn chính gốc. Bạn nên tìm đến các cửa hàng lớn, có thương hiệu để đảm bảo chất lượng.
  • Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh: Bạn có thể tìm mua Bánh Cay Làng Nguyễn tại các cửa hàng chuyên bán đặc sản các vùng miền, các khu chợ truyền thống hoặc siêu thị lớn có quầy hàng đặc sản. Tuy nhiên, cần xem kỹ nguồn gốc, xuất xứ và hạn sử dụng.
  • Các nền tảng trực tuyến: Hiện nay, Bánh Cay Làng Nguyễn cũng được bán khá phổ biến trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki hoặc các website chuyên về đặc sản. Hãy lựa chọn những gian hàng uy tín, có nhiều đánh giá tốt từ người mua trước đó.

Bánh Cay Làng Nguyễn đóng gói làm quà

Bánh Cay Làng Nguyễn là món quà ý nghĩa từ Thái Bình

Lưu ý khi chọn mua:

  • Chọn bánh có màu sắc tự nhiên, không quá sặc sỡ (có thể do phẩm màu).
  • Bánh có độ bóng vừa phải, không quá khô cứng cũng không quá ướt.
  • Kiểm tra bao bì, nhãn mác, nguồn gốc xuất xứ và hạn sử dụng rõ ràng.
  • Nếu có thể, hãy nếm thử hoặc mua từ những nguồn đáng tin cậy, có phản hồi tốt.

Bánh Cay Làng Nguyễn không chỉ là một món ăn ngon mà còn là một phần của văn hóa ẩm thực độc đáo của Thái Bình. Với hương vị đặc trưng, câu chuyện lịch sử thú vị và quy trình chế biến công phu, đây chắc chắn là thức quà quê mà bất kỳ ai có dịp nếm thử cũng sẽ nhớ mãi. Nếu có dịp về thăm đất lúa Thái Bình, đừng quên tìm và thưởng thức món bánh tiến Vua độc đáo này, hoặc mua về làm quà cho người thân, bạn bè để cùng chia sẻ hương vị tinh túy của đồng quê Việt Nam.